Lekcja 5.5
AI Act, praca i planeta
Jak Europa reguluje AI, ile prądu zużywa AI i co dalej z pracą?
5.5AI Act, praca i planeta
Dotarłeś do ostatniej lekcji wyprawy. Na koniec spojrzymy z lotu ptaka na trzy wielkie tematy: jak Europa ustala zasady dla AI, co AI zmienia w pracy i ile prądu oraz wody potrzebuje, żeby działać.
Każdy rozdział zaczyna się prosto. Chcesz więcej? Otwórz Zaawansowany, a w nim Ekspert.
Przepisy ruchu drogowego dla AI
W Unii Europejskiej obowiązuje prawo o sztucznej inteligencji — AI Act. Działa jak przepisy ruchu drogowego: im bardziej ryzykowne użycie AI, tym ostrzejsze zasady, a niektóre rzeczy są całkiem zakazane.
Na przykład zakazane jest ocenianie obywateli punktami za ich zachowanie, a AI oceniająca uczniów musi spełniać surowe wymagania.
Wyobraź to sobie tak
„AI Act jest jak przepisy dla pojazdów: rower nie potrzebuje przeglądu, samochód tak, ciężarówka z ładunkiem niebezpiecznym jeszcze więcej — a czołgiem po mieście jeździć nie wolno.”
AI Act dzieli zastosowania AI na cztery poziomy ryzyka: niedopuszczalne (zakazane, np. ocena społeczna, manipulacja wykorzystująca słabości dzieci), wysokie (np. ocenianie uczniów, rekrutacja — ścisłe wymogi), ograniczone (obowiązek przejrzystości, np. chatboty i deepfake'i) i minimalne (bez dodatkowych obowiązków, np. filtry spamu).
Harmonogram: wejście w życie 1 sierpnia 2024 roku, zakazy od 2 lutego 2025 roku, obowiązki dla modeli ogólnego przeznaczenia od 2 sierpnia 2025 roku, większość pozostałych przepisów od 2 sierpnia 2026 roku. Trwa dyskusja o przesunięciu części terminów dla systemów wysokiego ryzyka.
- 1Określ zastosowanie systemu AI
- 2Przypisz kategorię ryzyka
- 3Sprawdź obowiązki dla tej kategorii
- 4Sprawdź terminy stosowania
Częsty błąd
AI Act zakazuje używania ChatGPT w szkołach.
Jak jest naprawdę
AI Act nie zakazuje narzędzi, tylko konkretnych praktyk. Szkoła może korzystać z AI, ale np. systemy oceniające uczniów muszą spełniać wymogi wysokiego ryzyka.
Rozporządzenie (UE) 2024/1689 przewiduje kary do 35 mln euro lub 7% światowego obrotu za praktyki zakazane. Modele GPAI o ryzyku systemowym (domniemanie przy treningu powyżej 10²⁵ operacji zmiennoprzecinkowych) mają dodatkowe obowiązki: ewaluacje, red-teaming, raportowanie poważnych incydentów i cyberbezpieczeństwo.
Kodeks postępowania dla modeli GPAI opublikowano w lipcu 2025 roku jako dobrowolne narzędzie wykazania zgodności. Pobawisz się kategoriami ryzyka w widgecie „Piramida ryzyka AI Act”.
Zapis formalny
ryzyko ∈ {niedopuszczalne, wysokie, ograniczone, minimalne}; GPAI systemowe ⇐ C_trening > 10²⁵ FLOP
Co z pracą?
AI zmienia wiele zawodów: przejmuje część powtarzalnych zadań, a ludziom zostawia więcej oceny, decyzji i kontaktu z innymi.
Niektóre zadania znikną, ale pojawią się też nowe. Najlepiej przygotowani będą ci, którzy rozumieją AI — tak jak Ty po tej wyprawie.
Pamiętasz z poziomu 4, że AI najbardziej pomaga mniej doświadczonym pracownikom i działa dobrze tylko w granicach swoich możliwości? To oznacza, że zmiana dotyka zadań, a nie od razu całych zawodów.
Wpływ zależy od zawodu: tam, gdzie AI uzupełnia człowieka, rośnie produktywność; tam, gdzie go zastępuje w kluczowych zadaniach, rośnie presja na przekwalifikowanie. AI Act zobowiązuje pracodawców do dbania o kompetencje AI pracowników.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy (2024) szacuje, że około 40% miejsc pracy na świecie jest wystawionych na wpływ AI, a w gospodarkach rozwiniętych około 60%. Mniej więcej połowa z nich może zyskać na uzupełnieniu przez AI, a połowa — stracić część zadań.
Ekonomiści zwracają uwagę, że skutki zależą od polityki: inwestycji w szkolenia, systemów zabezpieczenia społecznego i tego, czy AI projektuje się do wspierania ludzi, czy do ich zastępowania.
Ile AI kosztuje planetę
AI działa w ogromnych centrach danych pełnych komputerów, które zużywają dużo prądu i wody do chłodzenia. Każde pytanie do AI to odrobina energii — a pytań są miliardy.
Dlatego warto używać AI mądrze: do tego, w czym naprawdę pomaga, a nie do wszystkiego. Jednocześnie AI pomaga chronić planetę, na przykład lepiej przewidując pogodę i zarządzając sieciami energetycznymi.
Ślad środowiskowy AI to energia do trenowania modeli i — coraz bardziej — do codziennego używania (inferencji), woda do chłodzenia centrów danych i produkcja sprzętu.
Zużycie zależy mocno od zadania: krótkie pytanie tekstowe kosztuje niewiele, a generowanie wideo czy długie rozumowanie — wielokrotnie więcej. Mniejsze modele do prostych zadań to realna oszczędność.
Międzynarodowa Agencja Energetyczna (Energy and AI, kwiecień 2025) szacuje zużycie energii przez centra danych na około 415 TWh w 2024 roku (ok. 1,5% globalnego popytu), z prognozą około 945 TWh w 2030 roku, przy czym AI jest głównym motorem wzrostu.
Google (sierpień 2025) podał medianę około 0,24 Wh energii i 0,26 ml wody na tekstowy prompt Gemini. Li i in. (2023) oszacowali zużycie wody przy treningu GPT-3 na około 700 tysięcy litrów. Szacunki różnią się metodologią, więc porównuje się je ostrożnie.
Zapamiętaj
- AI Act: podejście oparte na ryzyku, wdrażane etapami 2025–2027.
- Szkoły też mają obowiązek dbać o kompetencje w zakresie AI.
- AI zużywa coraz więcej energii — liczy się efektywność.
Piramida ryzyka AI Act
kliknij poziom
SUROWE WYMOGI
AI w edukacji (przyjęcia, ocenianie, wykrywanie ściągania), rekrutacji, kredytach, infrastrukturze krytycznej. Wymaga oceny ryzyka, jakości danych, nadzoru człowieka.
Ciekawostka
Od 2 lutego 2025 roku art. 4 AI Act zobowiązuje firmy i instytucje korzystające z AI do zapewnienia kompetencji w zakresie AI swoim pracownikom. Ten portal to dobry początek!
W liczbach
415 TWh
zużycie energii przez centra danych na świecie w 2024 roku
Źródło: IEA, Energy and AI, 2025
Ewaluacja · 4 pytania
Sprawdź się
Na czym opiera się AI Act?
Twoja opinia · anonimowo
Jak Ci się czytało tę lekcję?
Koniec wyprawy
Przeszedłeś całą ścieżkę
To koniec wyprawy. Przeszedłeś drogę od pytania „czym jest AI?”, przez dane, neurony i modele językowe, chatboty, generatory i agentów, mądre korzystanie z AI w nauce i pracy, aż po halucynacje, deepfake'i, uprzedzenia, prywatność, prawo i planetę.
Rozumiesz teraz AI lepiej niż większość ludzi — wiesz, jak działa, w czym pomaga i jak się przed nią chronić. Wracaj do lekcji, otwieraj warstwy „Zaawansowany” i „Ekspert”, kiedy zechcesz pójść głębiej, i sprawdzaj się w Laboratorium.